Skip to main content
فهرست مقالات

فهم چیستی پوشش پتکانه از طریق تحلیل نمونه های نخستین در معماری ایران مقاله

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (16 صفحه - از 5 تا 20)

چکیده:

براساس تعریفی اولیه، پتکانه نوعی گوشه سازی است شامل چند ردیف تاقچه (تاسه) که روی هم سوار می شوند و جلو می آیند. توسعه و تکامل این اندام منجر به شکل گیری یکی از جالب ترین و پیچیده ترین تاق های ایرانی به نام تاق پتکانه می گردد که به دلیل شباهت با برخی دیگر از گونه های تاقی و پوشش های تزئینی، کمتر به عنوان یک پوشش مستقل به آن پرداخته شده است. این مقاله در پاسخ به یک سوال بنیادی شکل گرفته است که «مفهوم پتکانه به عنوان یکی از گونه های پوشش فضا در معماری ایران چیست؟» در پاسخ به این پرسش ، مقاله حاضر پیشینه شکل گیری این اندام را از نخستین گام های پیدایش بررسی می کند. بدین منظور، ابتدا اطلاعات مربوط به نمونه های نخستین از طریق «مشاهده و برداشت مستقیم میدانی»، «مصاحبه با استادکاران و مرمت گران ابنیه» و «مطالعات کتابخانه ای» برداشت می شود. پس از آن، نظام هندسی و ساختار سازه ای نمونه ها از طریق مدل سازی با نرم افزارهای سه بعدی سازی پیاده می شود. در نهایت، مقایسه و تحلیل یافته های مرتبط به همه نمونه ها، با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی، به تعیین اندام ها و اجزای سازنده پوشش پتکانه و مرزشناسی آن با دیگر پوشش ها می انجامد. براین اساس، پتکانه در بدو ظهور، با ایده گوشه سازی در گنبدخانه در معماری پیش از اسلام، ارتباط معناداری دارد. در ادوار بعدی، با ارتقای دانش فنی معماران مسلمان، باربری بالای باریکه تاق ها موجب می شود که از آن ها برای پوشش یک کنج استفاده شود و ترکیبی از یک باریکه تاق و دو تاسه به وجود آید. در ادامه، این ایده در چهار سوی دهانه تکرار و با پیدایش «گوشه سازی سه کنج با باریکه تاق»، مسئله گوشه سازی با کارایی بهتر و هندسه غنی تر حل می شود . در نهایت، ترکیب باریکه تاق های مطبق موجب ایجاد فضاهای پلکانی در زیر سازه و توسعه افقی و عمودی تاسه ها و ایجاد ماهیتی یکپارچه می شود که می توان آن را پوششی نو به نام «پتکانه» خواند

Patkâné ، Based on Pirnia’s definition is formed out of tiers of niche. Each tier is projected and extended farther out from the course bellow. Development of this element has led to conformation of one of the most interesting and complicated vaults in Persian architecture that mostly is not known as a single vaulting type due to its similarity to some other ones. This paper arranged to answer a fundamental question that “What is the essence of Patkâné as a vaulting type? To answer this question، the paper reviews the historical background of formation of Patkâné through referring primitive cases. Consequently، data about these cases is gathered through “Direct observation” and surveying of selected cases، “in-depth interviews” with contemporary traditional architects (Masons) and studying limited available written references. Then، formal and structural geometry of the cases is presented by the means of preparing 3D-Model of their structure and architecture. And finally، comparing and analysis of findings through a descriptive-analytic method result in achieving to a deeper understanding about essence of Patkâné and its elements. Accordingly Patkâné since its appearance is relative with the concept of creation of squinches in dome chambers of pre-Islamic architecture. In the next era development of technical science of Muslim architects led in the formation of ribbed arch which was covered by to niches. This structural element applied in four corners of transitional zone of dome chamber as a promoted solution. Finally، in the mid of the fourth century combination of ribbed arches in different levels resulted in formation of stratified space under the ribbed arches and consequently horizontal and vertical development of niches. This made a single new vaulting type which can be called as Patkâné.

کلیدواژه ها:

پتکانه ، مقرنس ، نیارش ، آسمانه ، معماری ایران

Persian Architecture ، Patkâné ، Muqarnas ، Vaulting (Roof) ، Traditional Structures


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است ورود پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.

لمشاهدة محتوی المقال یلزم الدخول إلی دخول الموقع.
إن كنت لا تقدر علی شراء الاشتراك عبرPayPal أو بطاقة VISA، الرجاء ارسال رقم هاتفك المحمول إلی مدير الموقع عبر credit@noormags.ir.

You should become a Sign in to be able to see articles.
If you fail to purchase subscription via PayPal or VISA Card, please send your mobile number to the Website Administrator via credit@noormags.ir.