Skip to main content
فهرست مقالات

الگوی طراحی شهری بیشاپور

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (20 صفحه - از 107 تا 126)

چکیده:

پس از فروپاشی حکومت پارتیان به دست اردشیر بابکان، در اوایل قرن سوم میلادی، قدرتی جدید به نام سلسله ساسانی روی کار آمد. تعدد آثار تاریخی به جای مانده از این دوره تاریخی به نسبت دوره پارتی، نشان می دهد که میزان فعالیت های عمرانی، مانند ایجاد شهرها، قلعه ها، پل ها و سدها، رشد قابل توجهی داشته است. بنیان تعدادی از شهرهای تاریخی ایران به دو پادشاه نخستین سلسله ساسانیان، اردشیر و شاپور، منسوب است. بیشتر این شهرها روی نواری ساخته شده اند که بین خلیج فارس و حاشیه جنوبی و جنوب غربی رشته کوه های زاگرس کشیده شده است. این نوار تنگه هرمز را به بین النهرین و سپس تیسفون متصل می کرده است. شهر بیشاپور در نقطه ای از این حوزه که رشته کوه های زاگرس کمترین فاصله تا آب های خلیج فارس را دارند، به دستور شاپور ساخته شده است. پرسشی که در این مقاله به آن خواهیم پرداخت، چگونگی انتخاب هندسه شهری بیشاپور توسط طراحان ساسانی است. این مطالعه براساس تحقیقات میدانی در کنار مطالعات کتابخانه ای، شامل مطالعه تطبیقی با شهرهای هم دوره آن شکل گرفته است. تحول سیاست های حکومتی و فرهنگی از دوره پارتی تا دوره ساسانی، شامل تمایل به تمرکز سیاسی در تغییر الگوی ساخت شهرها قابل ارزیابی است. شهر گور و بیشاپور، شاخصه های نقطه عطف طراحی شهرهای جدید با دیدگاه بنیانگذاران ساسانی بودند. شهر گور نمادی از طراحی شهر برای دستیابی به قدرت و بیشاپور نمادی از مرحله استقرار و ثبات را با دیدگاه های مشترک به نمایش می گذارد. یکی از روش های مطالعه این شهرها، بررسی و تحلیل هندسه کلی آن هاست. در این مرحله، نحوه تعامل طراحی با طبیعت اطراف، از اهمیت کلیدی برخوردار است. بیشاپور نمادی از استفاده مفید از عوارض طبیعی در کنار هندسه منظم است. استفاده از محورهای عمود برهم از اصول طراحی شهر بیشاپور است. یکی دیگر از مهم ترین قواعد به کاررفته در طراحی این شهر، تقارن محوری و توجه به یک نقطه تمرکز در طرح است که در مقیاس های مختلف به کار گرفته شده است.

After decline and fall of the Parthian dynasty by Ardeshir Babakan in early third century، the new dynasty، called Sasanian، rose. The quantity of the remained of the Sasanian dynasty in compare with the Parthian shows that construction activities such as building bridges، dams، castles and cities are considerably developed. Establishment of many Persian ancient cities is attributed to the first two Sasanian kings، Ardeshir and Shapour. Most of these cities are constructed on a band which is spread between the Persian Gulf and Zagros mountains. This band connects the Strait of Hormoz to Mesopotamia and finally to Ctesiphon. The city of Bishapour is constructed by Shapour’s order in a location where the Zagros Mountains have the minimum distance from the Persian Gulf. This research is about the urban geometry of Bishapour as a milestone in the history of Persian urban design that is based on field works and library studies. The cultural and governmental evolution from Parthian to Sasanian dynasty، such as tend to concentration، is assessable in the changes of the urban constructing methods. Shahre-Gour and Bishapour are indicators of the new cities which were designed on base of the point of view of the Sasanian ancestors. Shahre-Gour presents the symbol of an urban design approaching to power and Bishpour indicates the period of settlement and stability، with similar attitude. One of the urban research methods for these cases is to study and analyze their main geometry and the relationship between the natural topography and their urban design is the most important. Bishapour is a symbol of benefit of natural features besides the regular geometry. The employment of perpendicular axes had been the principle concept of Bishapour. The other important employed rules in urban design of Bishapour are symmetry and concentration to a point which are benefited in various scales.

کلیدواژه ها:

ساسانیان ،بیشاپور ،شهرهای باستانی ،طراحی شهر

Bishapour ،ancient cities ،Sasanian ،urban design


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است ورود پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.