Skip to main content
فهرست مقالات

تاملی در مفهوم و ارزش خلاقیت: ارزش خلاقانه معماری مبتنی بر الگو (مقایسه چارچوب ارزشی سنتی، معاصر و اسلامی)

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (22 صفحه - از 63 تا 84)

چکیده:

امروزه خلاقیت مفهومی است که برخورداری از آن، به نوعی مرادف ارزشمندی شخص و عمل او شمرده می شود. این مفهوم ازآن رو که در حوزه ادبیات آموزشی و حرفه ای معماری بسیار موردتوجه بوده و جایگاه ویژه ای دارد، نه تنها زمینه برای تامل در آن می گستراند، بلکه ضرورت بازاندیشی «معنا»ی آفرینش را هم ایجاد می کند. چنین وضعیتی در معماری پیش از مدرن مطرح نبوده است، لذا این سوال اساسی طرح می شود که آیا عمل خلاقانه فی نفسه واجد ارزش است و اگر نیست، چه چیزی و چگونه آن را واجد ارزش می کند، با کدام مبانی سنجیده و در چه زمینه هایی و با چه حدودی تایید یا نفی می شود؟ روش تحقیق براساس راهبرد تفسیری، به همراه استدلال منطقی و بهره گیری از مدل سازی مفهومی بوده است؛ به این ترتیب، یک ساختار نظری سه وجهی در نظر گرفته شده است. در وجه اول، بحث خلاقیت از دو منظر علمی و فلسفی سنت گرا و نوگرا تبیین شده است؛ وجه دوم دو مبحث «مفهوم» و «ارزش» خلاقیت را پوشش می دهد؛ وجه سوم مربوط است به نسبت موضوع با دو نوع از معماری «الگومدار» و «بدون الگو». درنتیجه و در تطبیق دو نگرش علمی و فلسفی مفهوم خلاقیت، ادعای منشا «هیچ» برای خلاقیت، بر پایه ادبیات موجود، هم در نگرش سنتی و هم در رویکرد مدرن رد شده یا حداقل موردتردید واقع می گردد؛ درنتیجه، خلاقیت همواره مبتنی بر الگوست؛ اما تفاوت کار، صرفا از محل «الگوپذیری صریح و آشنا» و «الگوپذیری غیرصریح و ناآشنا» یا «زمینه گرا بودن» و «زمینه گرا نبودن» الگوها قابل طرح است؛ که این موضوع در بررسی نمونه موردی طرح های توسعه سنتی و مدرن مجموعه حرم حضرت معصومه(س) در قم مورد تحلیل و تبیین قرار گرفته است. درنهایت و پس از مقایسه ارزش عمل خلاقانه قیاسی و استقرایی از دو منظر معاصر و اسلامی، این نتیجه حاصل شد که ماهیت خلاقیت از دیدگاه مدرن و سنتی تفاوت ماهوی باهم ندارد، بلکه موضوع اساسی باید مربوط به ارزش ها باشد و اینکه هریک، کدام وجه خلاقیت (صراحت الگویی یا پنهان کردن الگو) را ترجیح می دهند؛ بررسی انتهای مقاله از منظر اسلامی، وجه نخست ـ صراحت الگویی ـ را به وضوح واجد ارزش بیشتر نشان می دهد.

Creativity is a concept that is counted nowadays as a person’s most valuable characteristics. It is highly important in the literature of architectural education and the profession. Its normative place in architectural design makes it an essential subject of study. The “meaning” of this concept is put into question in this paper due to its source of normative value. The research method is a theoretical debate based on an interpretive strategy in conjunction with rational reasoning and conceptual modeling. A three-dimensional model is introduced to present all logical aspects of a comparative study of creativity within modern and traditional philosophical stances. In the two other dimensions، the “ontological” and “ethical” aspects of creativity are studied، as well as the “precedent-based” vs. “non-precedent-based” architecture. The ontological study refuted، or at least، questioned the claim that there is some phenomenon as creatio ex nihilo (creation from nothing)، which is valid in both traditional as well as modern stances. Therefore، creativity always incorporates prior knowledge، with the difference lying in the tacit or explicit representation of the source of creativity. This could also be related to the contextual or non-contextual source of inspiration. This distinction is investigated in traditional and modern structures of the Shrine of Hazrat-e Ma‘sumeh. Lastly، the ethical value of the deductive and inductive nature of architectural creation is discussed with reference to modern as well as Islamic points of view. It is concluded that there is no ontological difference in traditional or modern thinking regarding creative activity and that the point of departure pertains to the ethical aspects، making either explicit or tacit source of creativity preferable. In this paper، it is shown that from the Islamic stance، explicit precedents are considerably valued over tacit precedents.

کلیدواژه ها:

صناعت ،خلاقیت ،ارزش ،محاکات ،معماری الگویی ،حل مسئله معماری ،حرم حضرت معصومه (س)

techne ،precedent ،based architecture ،architectural problem ،shrine of Hazrat ،e Ma‘sumeh ،solving ،value ،Creativity ،mimesis


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.