Skip to main content
فهرست مقالات

گونه شناسی تحلیلی مساجد تاریخی حوزه فرهنگی کردستان ایران

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (22 صفحه - از 103 تا 124)

چکیده:

منطقه کردستان ایران، یکی از مناطقی است که از لحاظ مطالعه و نوع تحلیل معماری، به خصوص در دوره اسلامی، به شدت مغفول مانده است. شناخت مساجد این منطقه می تواند درکی عمیق تر از وضعیت معماری ایران در این دوران به دست دهد. هدف نوشتار پیش رو، معرفی ویژگی های این مساجد و دسته بندی آن ها بنا به خصوصیات کالبدی شان یا به عبارتی گونه شناسی این مساجد براساس اجزای فضایی یا کالبدی آن هاست. نوشتار پیش رو، با مطالعه و مرور ۲۷ مسجد تاریخی حوزه فرهنگی کردستان، به دسته بندی، شناسایی خصوصیات و درنهایت، گونه شناسی مساجد این منطقه خواهد پرداخت. بدین منظور، در ابتدا، به تعریف اندام ها که در معماری مساجد این منطقه حائز اهمیت هستند، پرداخته خواهد شد و سپس به ترتیب از ساده ترین و بنیادی ترین الگو تا پیچیده ترین الگوهای موجود در این مساجد، به تفکیک براساس نوع ترکیب اجزای کالبدی شان معرفی خواهد شد. در ذیل این معرفی ها، رابطه هرگونه با گونه های ساده تر پیشین بررسی و نشان داده خواهد شد که این گونه ها در رابطه ای مشخص با یکدیگرند. شبستان ستون دار بنیادی ترین الگوی این مساجد است، تقریبا در همه نمونه ها و گونه ها همچنان حضور دارد و با نظمی قابل فهم بسط می یابد. راهرو و ایوان، به خصوص ایوان های رو به قبله، با افزودن به شبستان آن را گسترش می دهند. این مساجد گونه اصلی اول مساجد منطقه کردستان هستند. گونه دوم دارای حیاط مرکزی و ترکیبی از الگوهای مساجد گونه اول و مساجد مرکز ایران است. در این مساجد، حجره هایی که در گونه اول در راهروهای پیرامون شبستان ستون دار قرار داشتند، به سه طرف حیاط مرکزی منتقل شده اند. این دو گونه دارای زیرگونه هایی هستند که تفاوتشان در مواردی مانند تعداد یا وجود و عدم وجود ایوان ها و راهروهاست. درنهایت، به منظور نظم بخشیدن به اطلاعات و تحلیل های انجام شده، گونه بندی ای انجام شده که در قالب یک جدول جامع، در انتهای پژوهش، گرد هم آورده شده است.

The Kurdistan of Iran is one of the regions widely disregarded in the historical architectural study or architectural analysis، especially during the Islamic era. Studying the mosques of this region can lead to a deeper understanding of Iranian architecture in this era. This paper aims to introduce the characteristics of mosques by categorizing them through a typological approach. For this purpose، 27 of historical mosques in the region are studied and their main repetitive spatial units are considered as the basis of the typology. The compositional models of these mosques، from the simplest to the most complicated form regarding different combinations، are each separately introduced. Following these introductions، the relation of each type with simpler earlier types is discussed and it is maintained that all types are inter-related. The pillared shabestān is the most fundamental spatial unit of these mosques، which is the core unit in almost all examples and all types. Other units such as the iwān and rāhros are organized around it and define the first type of historical mosques in Kurdistan. The second type، which includes mosques with interior courtyards، combines the regional/traditional model of the first type with that of the mosques of central Iran. This second type of mosques includes a shabestān with hujrehs dispersed on three sides of the courtyard. These two main types include some sub-types and variations differing in the presence or the number of iwāns and rāhros. Based on these facts، a typology is suggested and is comprehensively illustrated in a table in the final section of the paper.

کلیدواژه ها:

معماری مساجد کردستان ،مساجد سنندج ،مساجد کرمانشاه ،گونه شناسی مسجد

Kurdistan mosques ،Sanandaj mosques ،Kermanshah mosques ،mosque typology


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است ورود پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.