Skip to main content
فهرست مقالات

صورت ایوان در معماری ایرانی، از آغاز تا سده های نخستین اسلامی

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (20 صفحه - از 125 تا 144)

چکیده:

ایوان یکی از فضاهای مهم و شاخص معماری ایرانی است که سابقه حضور آن به محوطه تاریخی حسنلو (طبقه چهارم، سده ۹ تا ۱۱ ق.م) می رسد. استفاده از ایوان، طی سده ها و هزاره ها در معماری ایران نشان می دهد ایوان صورت پایدار و الگویی کهن در معماری ایرانی است که تداوم خود را از کهن ترین شواهد تا نمونه های متاخر همچنان حفظ کرده است. مقاله حاضر صورت ایوان و تحولات آن را در دوران قبل اسلام و دوران اسلامی موردبررسی و تحلیل قرار داده و تلاش کرده است به درک روشنی از ساختار ایوان برسد. شناخت صورت ایوان، برای فهم معنا و عملکرد آن ضروری به نظر می رسد. مقاله پیش رو با رویکرد تاریخی، ویژگی های ساختاری ایوان را بر مبنای بناهای شاخص از دوران قبل از اسلام و دوران اسلامی تشریح کرده است. بررسی ایوان ها نشان می دهد آن ها را می توان به سه گروه تقسیم کرد. ایوان ها در صورت های متنوعی چون ایوان ستون دار، ایوان طاق دار و ایوان با تلفیق طارما ظاهر شده اند. این اشکال متنوع در محور تقارن بناها و در مرکز یک ضلع یا اضلاع ساختمان، سازمان دهی شده و معمولا با حیاطی در جلو و تالاری در پشت خود ترکیب شده اند. ایوان ها علاوه بر ایفای نقش ارتباطی با سایر فضاها، سبب به وجودآمدن طرح های یک یا چند محوری در بناها شده اند. چنان که به صورت یک واحد منفرد، زوجی، سه گانه یا چهار گانه به نمایش درآمده اند. تداوم ایوان در صورت های متنوع، ارزش و اهمیت این فضا را در سنت معماری ایرانی نشان داده و تجلی آن در ترکیب های مختلف موجب شده است تا ایوان به شاخص معماری ایرانی تبدیل شود.

The iwān is one of the most prominent spaces of Iranian architecture whose background can be traced to the historical site of Hasanlu IV (ninth to eleventh centuries B.C.). The inclusion of the iwān in Iranian architecture indicates that it is an historical model and a consistent feature of Iranian architecture، maintaining its continuity over centuries and millennia. This study investigates the form of iwān and its development from pre-Islamic to Islamic eras and attempts to provide a clear understanding of its architectural structure. Knowing the form of iwān is a necessary step in assimilating both its meaning and its function. Having a historical approach studying a number of highly recognized structures from both the pre-Islamic and Islamic periods، this article describes the structural features of the iwān in different eras. The analysis reveals that iwāns can be categorized in three groups: columned، vaulted، and iwāns with a tarma. These diverse forms appear in the center of one side or several sides of a building، organized on the symmetrical axis of the structures and typically combined with a courtyard in the front and a hall at the back. Iwāns not only communicate with other spaces، but also create single- or multiple-axis designs in buildings. Iwāns appear in the form of single، dual، triple or quadruple units. The continuity of the diverse configurations of the iwān indicates the value and significance of this element throughout the tradition of Iranian architecture. The manifestation of the iwān in various architectural combinations proves it as a distinctive feature of Iranian architecture.

کلیدواژه ها:

صورت ایوان ،ایوان ستون دار ،ایوان طاق دار ،طارما ،معماری ایرانی

Iranian Architecture ،form of iwān ،columned iwān ،vaulted iwān ،tarma


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است ورود پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.