Skip to main content
فهرست مقالات

بررسی ترسالی و خشکسالی هواشناسی در حوضه‌های جنوبی دریاچۀ ارومیه (مطالعۀ موردی: حوضه‌های آبریز زرینه‌رود و سیمینه‌رود)

نویسنده مسئول:

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (14 صفحه - از 189 تا 202)

چکیده:

دریاچۀ ارومیه در سال‌های اخیر به‌دلیل کاهش جریانات ورودی آب از زیرحوضه‌های خود با کاهش شدید حجم آب مواجه شده است. یکی از دلایل خشکی مستمر این دریاچه تغییرات اقلیمی و پدیدۀ خشکسالی است. دو رودخانۀ زرینه‌رود و سیمینه‌رود از مهم‌ترین زیرحوضه‌های دریاچۀ ارومیه هستند و بیش از نیمی از ورودی آب دریاچه را تأمین می‌کنند. در این میان، شناخت ابعاد مختلف پدیدۀ خشکسالی و خصوصیات آماری آن مهم است و نخستین قدم در بررسی و مدیریت منابع آب حوضه و درک بهتر دلایل خشکی دریاچۀ ارومیه به‌شمار می‌آید. هدف از این پژوهش، بررسی رفتار اقلیمی حوضه‌های بررسی‌شده از دیدگاه خشکسالی هواشناسی طی چهار دهۀ گذشته است. در این تحقیق وضعیت خشکسالی در دو حوضۀ زرینه‌رود و سیمینه‌رود توسط شاخص بارش استاندارد‌شده، SPI با استفاده از داده‌های بارش ماهانۀ 31 ایستگاه در دورۀ آماری 1350ـ 1393 در مقیاس زمانی سالانه و ماهانه (یک تا 48 ماهه) بررسی شد. دوره‌های ترسالی و خشکسالی و همچنین مقادیر شاخص SPI در مقیاس‌های مختلف زمانی و به‌صورت منطقه‌ای استخراج شد. در نهایت، نقشۀ پهنه‌بندی شاخص بارش استانداردشده برای سال‌های واقع‌شده در دوره‌های مهم ترسالی و خشکسالی با استفاده از روش‌های زمین‌آماری (کریجینگ، کوکریجینگ و فاصلۀ معکوس) تهیه و ارزیابی شد. بررسی شاخص SPI طی چهار دهۀ گذشته، نشان می‌دهد به‌طور کلی زیرحوضه‌های جنوبی دریاچۀ ارومیه پس از تجربۀ دو دورۀ ترسالی و یک دورۀ خشکسالی، در 70‌ درصد سال‌ها در شرایط نرمال به‌سر برده‌اند. پس از وقوع خشکسالی متوالی طی دورۀ 1377ـ 1380 به‌رغم حاکمیت شرایط نرمال تا سال 1393، روند کاهشی تراز دریاچۀ ارومیه ادامه یافته است که نشان می‌دهد علاوه بر تأثیر شرایط اقلیمی و کاهش بارش‌ها، عوامل دیگری نظیر بهره‌برداری نامناسب و برداشت بیش از حد از منابع آبی در سال‌های اخیر عامل اصلی تشدید بحران در حوضۀ دریاچۀ ارومیه بوده است. مقایسه و ارزیابی روش‌های مختلف زمین‌آماری به‌منظور توزیع مکانی شاخص خشکسالی با استفاده از معیار RMSE نشان داد روش کریجینگ دقت زیادی برای پهنه‌بندی خشکسالی دارد.

In recent years, Urmia Lake faced with declining water level and shrinkig area of Lake due to reduced water inflow from sub basins. The Simeneh Rud and Zarrineh Rud Rivers comprise 51.6 % of the long term total surface water inflow into the Lake. The main aim of this research is investigation climate behavior of basins in view of metrological drought during recent four decates. In this case drought condition was monitored by using Standardized Precipitation Index (SPI) in deferent time scaled in 31 meteorological stations in Southern basins of Urmia Lake. Spatial distribution of drought indices using by geostatics methods including ordinary kriging, Co-Kriging and inverse distance method (IDW) were calculated, and regional drought map zoning were provided for wet and drough years.The results show that studid area experienced two wet period and one drouth period during recent four decates. After domination of 3 years drough and again govering normal condition over basins, drying Urmia Lake was continued because more factors, mainly human activities, beside of climate effects. In many years, the ordinary kriging model was more appropriate than the Co-Kriging and IDW for mapping regional drought.

کلیدواژه ها:

دریاچه ارومیه ،شاخص SPI ،زرینه‌رود ،روش‌های زمین آمار ،سیمینه‌رود

Zarrineh Rud ،Simeneh Rud ،Geostatics metod ،Urmia Lake ،SPI


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.