Skip to main content
فهرست مقالات

مقایسه یون‌های محلول موجود در گرد و غبار باریده بر عرض‌های جغرافیایی مختلف در نیمه غربی ایران مقاله

نویسنده:

نویسنده مسئول:

چکیده:

سابقه و هدف: ذرات گرد و غباری که توسط جریان‌‌های هوا حمل می‌ شوند بر کیفیت محیط زیست اثر می‌ گذارند. ترکیب‌‌های شیمیایی این ذرات از عامل‌‌های موثر بر کیفیت زندگی ساکنان هر منطقه است. گرد و غبار ناشی از فرسایش خاک در سال ‌های اخیر مشکل‌‌های فراوانی را برای ساکنان نیمه غربی ایران به ‌وجود آورده است. موقعیت جغرافیای ایران و نزدیکی آن با کشورهایی نظیر عراق، سوریه و عربستان که منابع تولید این گرد و غبار در آن‌‌ها قرار دارد در کنار معضلاتی نظیر تغییر اقلیم از جمله دلیل‌‌های بروز و تشدید این پدیده بحران ‌ساز تلقی می‌‌گردند. از این‌رو مطالعه و شناسایی ویژگی‌‌های این پدیده از جمله ویژگی‌‌های شیمیایی آن می‌‌تواند به گرفتن تدابیر پیش‌گیرانه و بیان راهکار علمی برای کنترل آسیب‌‌های این پدیده کمک کند. هدف از این مطالعه مقایسه مقادیر یون ‌های محلول موجود در ذرات گرد و غبار باریده بر عرض‌‌های مختلف جغرافیایی در نیمه غربی ایران است. مواد و روش‌‌ها: در این تحقیق سه ایستگاه در شهرهای سنندج، خرم آباد و اندیمشک در نیمه غربی ایران برای نمونه ‌برداری از ذرات گرد و غبار تعیین گردید. نمونه ‌برداری به ‌صورت ماهانه به‌مدت یک سال در شهرهای سنندج، خرم‌ آباد و اندیمشک به ‌طور همزمان و به روش غیر فعال انجام شد و تجزیه و تحلیل داده‌‌های به‌ دست آمده نیز با استفاده از نرم افزارهای SPSS-ver23 وExcel 2016 انجام گردید. برای مقایسه ویژگی‌‌های شیمیایی ذرات گرد و غبار از ضریب واگرایی و آزمون چند دامنه ‌ای دانکن استفاده شد. نتایج و بحث: نتایج نشان داد کلسیم و سولفات با میانگین ‌های 592/ 0، 271/ 0 میلی‌گرم بر گرم نسبت به دیگر یون ‌ها از غلظت بالاتری در نمونه ‌های گرد و غبار مطالعه شده برخوردار هستند. بالا بودن غلظت کلسیم نشان می‌ دهد که گرد و غبار باریده بر سه ایستگاه دارای منشا طبیعی بوده و به‌ طور عمده شامل خاک ‌ها و تشکیلات زمین شناسی آهکی می‌‌باشد. در ضمن غلظت بالای سولفات نیز نشان دهنده سهم رسوبات تبخیری بویژه کانی ژیپس (سولفات کلسیم آبدار) در ذرات گرد و غبار مورد مطالعه می‌‌باشد. محاسبه ضریب واگرایی نیز نشان داد که ویژگی ‌های شیمیایی در سه ایستگاه اکثرا مشابه هستند (5. 0CD p). همچنین ترکیب‌‌هایی مانندCaSO4، Ca (NO3) 2، Mg (NO3) 2، NaCl، KF و CaF2در هر سه ایستگاه مشاهده شد که حضور این ترکیب ‌ها گویای وجود کانی ‌هایی مانند ژیپس، انیدریت و هالیت در ذرات گرد و غبار می‌‌باشند. نتیجه‌‌گیری: شرایط محیطی عرض‌‌های جغرافیایی مختلف از جنبه‌‌های متعددی بر ویژگی‌‌های شیمیایی ذرات گرد و غبار رسیده از مناطق دور تاثیر گذار هستند. با این حال مقادیر و تغییرات غلظت یون‌‌های محلول شامل کاتیون‌‌های Ca2+، Mg2+، Na+، K+ و آنیون ‌هایNO3-، SO4-2، Cl-، F- در ذرات گرد و غبار باریده بر سه ایستگاه سنندج، خرم آباد و اندیمشک که پس از طی مسافت طولانی به مناطق مختلف نیمه غربی ایران می‌‌رسند بیشتر دارای مشابهت زیادی هستند. از این‌رو می‌ توان گفت که گرد و غبار باریده بر این سه شهر از منابع مشابه و تا حد زیادی یکسان نشات می‌ گیرند.

Introduction: Dust particles moved by air streams influence the quality of the environment. Chemical compounds of these particles are influential on the life’s quality of the residents of every region. Dust fall particles originated from the soil erosion has caused many problems for the residents of western Iran during recent years. Iran’s geographical location in the vicinity of Iraq, Syria, and Saudi Arabia, where are major sources of dust, alongside issues such as climate change are among the roots for making and worsening this critical phenomenon. Hence, investigation and recognition of characteristics of this phenomenon including chemical characteristics of it may help the adaptation of pre-emptive measures and reaching scientific clues to control harms of this phenomenon. The main objective of this study was to compare the concentration of soluble ions in dust fall particles among various latitudes in western Iran. Material and methods: Simultaneous samplings were conducted monthly for one year in three cities i. e. Sanandaj, Khorramabad and Andimeshk using the passive method. The obtained data were then analyzed by Excel and SPSS v. 23. For comparison of chemical characteristics of the dust fall particles, Coefficient of Divergence (CD) and Duncan’s Multiple Range Test (MRT) were applied. Results and discussion: The results showed that calcium and sulfate with a concentration of 0. 271 and 0. 592 mg. g-1, respectively, had the highest concentration among the studied dust fall samples. High calcium concentration confirmed that the dust fall on the three stations had natural origins, which were mainly calcareous soils and geological formations. Additionally, a high concentration of sulfate implied a share of evaporated sediments, particularly gypsum (hydrated calcium sulfate) , among the studied dust fall particles. Calculation of CD also showed that chemical characteristics of dust falls in the three stations were mostly similar (CD <0. 5). Correlation of CD between cations in Sanandaj and Khorramabad and the wind factor (r= 0. 99, p <0. 05) , anions of Sanandaj and Andimeshk and rainfall (r= 1, p <0. 01) and moisture factors (r= 0. 89, p <0. 05) , respectively, demonstrated that the meteorological factors influence chemical characteristics of dust fall particles. MRT also showed that sodium as a highly soluble element had different concentrations throughout the three stations in the spring season (<0. 05). Moreover, compounds such as CaSO4, Ca (NO3) 2, Mg (NO3) 2, NaCl, KF and CaF2 were found in the three stations, which confirmed the presence of gypsum, anhydrite, and halite in the dust fall particles. Conclusion: Environmental conditions in various latitudes influence the chemical characteristics of dust fall particles from various aspects. Nevertheless, values and changes in the concentration of soluble ions in the dust fall including Ca2+, Mg2+, Na+, and K+ cations and NO3-, SO4 2-, Cl-, and F- anions in the three stations of Sanandaj, Khorramabad, and Andimeshk were mainly similar. Hence, it can be concluded that the dust fall on the three studied cities originated from the same sources.

کلیدواژه ها:

ذرات گرد و غبار ، یون‌های محلول ، ضریب واگرایی ، آزمون چند دامنه‌ای ، غرب ایران

Western Iran ، Dust fall particles ، Soluble ions ، Coefficient of divergence ، Multiple range test


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است ورود پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.

لمشاهدة محتوی المقال یلزم الدخول إلی دخول الموقع.
إن كنت لا تقدر علی شراء الاشتراك عبرPayPal أو بطاقة VISA، الرجاء ارسال رقم هاتفك المحمول إلی مدير الموقع عبر credit@noormags.ir.

You should become a Sign in to be able to see articles.
If you fail to purchase subscription via PayPal or VISA Card, please send your mobile number to the Website Administrator via credit@noormags.ir.